Η ελληνική οικονομία βρίσκεται μπροστά σε ένα παράδοξο. Μετά από μια δεκαετία κρίσης, η χώρα πέτυχε μακροοικονομική σταθεροποίηση και ανέκτησε την επενδυτική βαθμίδα. Η σταθεροποίηση αυτή συνυπάρχει, ωστόσο, με επίμονες θεσμικές αδυναμίες: χαμηλή παραγωγικότητα, πολυνομία και κακονομία, αναποτελεσματική δικαιοσύνη, γραφειοκρατία και χαμηλή εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Το βιβλίο υποστηρίζει ότι η αναπτυξιακή πρόκληση της Ελλάδας είναι πρωτίστως θεσμική. Κεντρική του θέση είναι ότι ο πολιτικός καπιταλισμός, στον οποίο η οικονομική επιτυχία εξαρτάται από την πρόσβαση στην πολιτική εξουσία, καθώς και ο ρυθμιστικός καπιταλισμός, που στηρίζεται σε σταθερούς κανόνες και ανεξάρτητους θεσμούς, δεν είναι διαδοχικά στάδια αλλά δύο δυνητικές εκβάσεις της ίδιας θεσμικής μετατόπισης. Το ποια θα επικρατήσει εξαρτάται από την ποιότητα της δημοκρατικής διακυβέρνησης, της συνταγματικής αρχιτεκτονικής και της νομοθετικής πρακτικής. Αυτά τα τρία επίπεδα αντιστοιχούν στα τρία μέρη του βιβλίου.
Το Μέρος Α, «Δημοκρατία και Ανάπτυξη», θέτει το θεωρητικό και εμπειρικό υπόβαθρο. Το Κεφάλαιο 1 εξετάζει την ικανότητα της δημοκρατίας να κυβερνά μακροπρόθεσμα και τις θεσμικές καινοτομίες που μπορούν να περιορίσουν τον βραχυπρόθεσμο προσανατολισμό της. Το Κεφάλαιο 2 αναλύει τη σχέση δημοκρατίας και καπιταλισμού, την άνοδο του πολιτικού και του προσοδοθηρικού καπιταλισμού και την ανάγκη ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου. Τα κεφάλαια 3 και 4 εστιάζουν στην Ελλάδα: στον φαύλο κύκλο πολιτικής αστάθειας, πολυνομίας και υπερφόρτωσης της δικαιοσύνης, και στην ποιότητα των νομοθετικών ρυθμίσεων ως προσδιοριστικό παράγοντα της ανάπτυξης. Το Κεφάλαιο 5 υποστηρίζει ότι ο ελληνικός πολιτικός καπιταλισμός αναδύθηκε από την ίδια τη νομοθετική κουλτούρα της χώρας. Το Κεφάλαιο 6 συνδέει τους θεσμούς και την πολιτική σταθερότητα με την ενδογενή μεγέθυνση και αναπτύσσει τέσσερα σενάρια για την Ελλάδα έως το 2060.
Το Μέρος Β, «Η Συνταγματική Διάσταση της Ανάπτυξης», μεταφέρει την ανάλυση στο επίπεδο του Συντάγματος. Το Κεφάλαιο 7 εξετάζει το Σύνταγμα ως οικονομικό σύνταγμα και τη σιωπηρή μετάβαση προς ένα ρυθμιστικό κράτος ευρωπαϊκού τύπου. Το Κεφάλαιο 8 προσεγγίζει τη συνταγματική αναθεώρηση ως αναπτυξιακό εργαλείο. Το Κεφάλαιο 9 διαγιγνώσκει ένα «Μοντέλο Περιορισμού της Ανάπτυξης» με τέσσερις πυλώνες και προτείνει στοχευμένες συνταγματικές παρεμβάσεις για καθέναν. Το Κεφάλαιο 10 εντάσσει το Σύνταγμα σε ένα ευρύτερο θεσμικό σύστημα, στο οποίο αλληλεπιδρούν η δημόσια διοίκηση, οι ανεξάρτητες αρχές και η ευρωπαϊκή έννομη τάξη. Το Κεφάλαιο 11 εξετάζει το φρένο χρέους και διατυπώνει αρχές για μια ελληνική ρήτρα δημοσιονομικής σταθερότητας. Το Κεφάλαιο 12 συνθέτει τα δύο πρώτα μέρη και προτείνει την ελάχιστη συνταγματική αρχιτεκτονική του ρυθμιστικού κράτους.
Το Μέρος Γ, «Νομοθετικές Πρωτοβουλίες και Ανάπτυξη», εξετάζει την κοινή νομοθεσία. Το Κεφάλαιο 13 αναλύει τον ρόλο της νομοθετικής διαδικασίας στη διατήρηση του πολιτικού καπιταλισμού και προτείνει την αναμόρφωσή της. Τα Κεφάλαια 14 έως 17 εξετάζουν σημαντικούς νόμους του 2026, με αφετηρία εισηγήσεις προς την Επιτροπή Αξιολόγησης Ποιότητας της Νομοπαρασκευαστικής Διαδικασίας της Βουλής: τον Ν. 5293/2026 για ένα κράτος φιλικό στον πολίτη (Κεφάλαιο 14), τον Ν. 5297/2026 για την απλούστευση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος (Κεφάλαιο 15), τον Ν. 5303/2026 για την αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου (Κεφάλαιο 16) και τον Ν. 5278/2026 για την «Εθνική Κοινωνική Συμφωνία» στις συλλογικές διαπραγματεύσεις (Κεφάλαιο 17). Κοινό εύρημα είναι ότι οι νόμοι αυτοί έχουν φιλόδοξο αναπτυξιακό περιεχόμενο, ενώ η Ανάλυση Συνεπειών Ρύθμισης εξακολουθεί να λειτουργεί κυρίως ως τυπική διατύπωση.
Ο μετασχηματισμός της ελληνικής οικονομίας δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο σε ορθές μακροοικονομικές επιλογές ή σε αποσπασματικές μεταρρυθμίσεις. Απαιτεί μια συνεκτική θεσμική στρατηγική που να διατρέχει τη δημοκρατική διακυβέρνηση, το Σύνταγμα και την καθημερινή νομοθετική πρακτική.
Συγγραφείς:
Π. Ε. ΠΕΤΡΑΚΗΣ
Κ. Η. ΚΑΥΚΑ
Εκδόσεις: QUAESTOR ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΟNOΠΡΟΣΩΠΗ Ε.Π.Ε.
Δωρεάν Πλατφόρμα
E-Learning ΕΚΠΑ
Το E-Learning του ΕΚΠΑ εγκαινιάζει μία νέα πλατφόρμα (https://free.elearningekpa.gr) η οποία είναι αποκλειστικά για εγγεγραμμένους χρήστες και περιέχει δωρεάν προγράμματα καθώς και άρθρα/μελέτες/βιβλία σε διάφορους τομείς (δια βίου μάθηση, κοινωνία ,οικονομία, τεχνολογία, πολιτισμός, περιβάλλον , υγεία, φιλοσοφία κ.ά ).
Ποιος μπορεί
να εγγραφεί;
Στην πλατφόρμα μπορεί να εγγραφεί ο καθένας καθώς δεν υπάρχει κάποιος περιορισμός. Το μόνο που απαιτείται είναι να κάνετε είσοδο (sign in) χρησιμοποιώντας ένα username και ένα password της επιλογής σας.